U burnim stoljećima islamske historije, kada su mnoge velike civilizacije nestajale pod naletima osvajača, pojavile su se i ličnosti koje su svojim djelima promijenile tok historije. Jedan od takvih velikana bio je Sejfuddin Kutuz, sultan koji je u jednom od najkritičnijih trenutaka za muslimanski svijet uspio zaustaviti moćnu mongolsku vojsku i spriječiti daljnje razaranje islamskih zemalja.
Od plemićkog porijekla do ropstva
Sejfuddin Kutuz rođen je 1221. godine na teritoriji države Harizmšahlar[1] u porodici koja je pripadala vladajućem sloju. Međutim, njegova sudbina ubrzo je krenula potpuno drugačijim putem. U vrijeme kada je još bio dijete, mongolske vojske su razarale muslimanske zemlje Centralne Azije. Tokom jednog sukoba protiv Mongola, Kutuz je zarobljen i odveden u ropstvo.
Poput mnogih drugih dječaka iz ratom pogođenih područja, prodan je kao rob. Njegov put odveo ga je najprije u Damask, a zatim u Kairo. Iako je ropstvo predstavljalo težak životni početak, upravo u Egiptu započinje njegova izuzetna životna priča.
U tadašnjem Egiptu postojala je posebna vojna institucija poznata kao memluci – vojnici robovi koji su kroz strogu vojnu obuku postajali elitna vojska. Kutuz je u tom sistemu brzo pokazao izuzetnu inteligenciju, hrabrost i vojni talent. Njegove sposobnosti nisu ostale nezapažene, pa je s vremenom napredovao u vojnoj i političkoj hijerarhiji.
Uspon među memelucima
U XIII stoljeću Egiptom je vladala država poznata kao Memelučki sultanat. U tom periodu memluci su imali ogroman politički i vojni utjecaj, a sposobni vojskovođe često su zauzimali najviše položaje.
Kutuz je tokom godina postao jedna od najvažnijih ličnosti u državi. Najprije je imenovan za namjesnika sultanata, a zatim i za učitelja mladog sultana koji je stupio na prijestolje u ranoj dobi. Njegova politička i vojna moć ubrzano je rasla, pa je 1257. godine faktički postao vladar Egipta.
U to vrijeme muslimanski svijet suočavao se s jednom od najvećih prijetnji u svojoj historiji. Mongolske vojske su nezaustavljivo napredovale kroz Aziju i Bliski istok, ostavljajući iza sebe gradove u ruševinama i milione mrtvih.
Pad Bagdada i strah u muslimanskom svijetu
Godine 1258. dogodio se jedan od najtragičnijih događaja u islamskoj historiji – pad Bagdada. Mongoli su nakon opsade zauzeli grad i počinili strašan masakr. Uništena je ogromna kulturna i naučna baština, a ubijen je i abasidski halifa.
Ovaj događaj izazvao je dubok šok u muslimanskom svijetu. Mnogi su vjerovali da je kraj islamskih država na pomolu. Nakon Bagdada, mongolske vojske nastavile su napredovati prema Siriji i Palestini.
U tom trenutku sultan iz Damaska, iz vladarske kuće Ejjubijske dinastija, zatražio je pomoć od Egipta. Suočen s ogromnom prijetnjom, Kutuz je shvatio da je odlučujući trenutak došao.
Mobilizacija Egipta
Kutuz je okupio vojsku i pozvao muslimane na odbranu svojih zemalja. Njegova odlučnost i hrabrost dali su novu nadu ljudima koji su bili u strahu od mongolske moći. U tom periodu on je i zvanično proglašen sultanom Egipta.
Egipatska vojska krenula je prema sjeveru kako bi presrela Mongole prije nego što stignu do Egipta. Sudbonosni susret dogodio se 1260. godine u dolini Ajni Džalut na teritoriji današnje Palestina.
Bitka koja je promijenila historiju
U historiji je ovaj sukob poznat kao Bitka kod Ajni Džaluta. Bila je to prva velika bitka u kojoj su Mongoli pretrpjeli fatalni poraz.
Kutuz i njegovi zapovjednici vješto su koristili taktiku, teren i disciplinu memluka. Nakon žestoke borbe, mongolska vojska je poražena i natjerana u povlačenje. Ova pobjeda imala je ogroman značaj. Po prvi put je pokazano da mongolska vojska nije nepobjediva.
Pobjeda kod Ajni Džaluta zaustavila je mongolsko napredovanje prema Egiptu i otvorila put za stabilizaciju muslimanskih zemalja na Bliskom istoku.
Tragičan kraj pobjednika
Iako je ostvario jednu od najvećih pobjeda u islamskoj historiji, Kutuz nije dugo uživao u svojoj slavi. Tokom povratka iz vojnog pohoda, ubijen je u atentatu u Egiptu.
Njegova smrt ostaje jedan od dramatičnih trenutaka u historiji memluka. Ipak, uprkos kratkoj vladavini, njegovo ime ostalo je upisano među najveće branioce muslimanskog svijeta.
Naslijeđe Kutuza
Danas se Sejfuddin Kutuz pamti kao vođa koji je u trenutku velike krize pokazao odlučnost, hrabrost i stratešku genijalnost. Njegova pobjeda nad Mongolima nije bila samo vojni uspjeh – ona je simbol otpora, nade i vjere da se i najveće prijetnje mogu savladati kada postoji jedinstvo i odlučnost.
Izvor: Mepa News/Web
Iz serijala Vojskovođe iz islamske historije
Fusnota:
[1] Harizmšahlar (ili Horezmšahi) bila je velika muslimanska država koja je postojala između kraja 11. i početka 13. stoljeća u Centralnoj Aziji i dijelovima Bliskog istoka. Država je uništena nakon mongolske invazije koju je predvodio Džingis-kan 1219–1221. godine.
