Kratak pogled na bilans pobjednika i gubitnika u jednostranom ratu koji Trump i Netanyahu vode protiv Irana smješta Evropu na sam vrh liste „gubitnika“. Evropa uopće nije konsultovana o ovom ratu koji će kontinentu nametnuti ogromne troškove.
Dok gotovo svako domaćinstvo u Evropi osjeća posljedice rata kroz rastuće račune za gas i gorivo, Trump se 12. marta na Truth Socialu hvalio riječima: „Sjedinjene Američke Države su daleko najveći proizvođač nafte na svijetu, pa kada cijene nafte rastu, mi zarađujemo mnogo novca“, pritom ignorišući poteškoće s kojima se istovremeno suočavaju obični Amerikanci.
Uticaj na Evropu ne završava se time — proteže se od cijena đubriva do transporta, od inflacije do troškova osiguranja. Također postoji mogućnost nadolazeće izbjegličke krize iz Irana. Gubicima Evrope pridružuje se i dobitak Moskve od globalne nestašice gasa, posebno nakon što je Trump, kao „brzo rješenje“ za stabilizaciju cijena, ukinuo sankcije na ruski gas. Time je Rusija osvojila još jednu rundu protiv razočarane Evropske unije, slabeći zajednički pritisak i sankcije EU u vezi s ratom u Ukrajini.
Evropa se sada nalazi stisnuta između pritisaka koji dolaze i s juga i sa sjevera. U svijetu u kojem bi trebala prevladavati pragmatičnija politika i uravnoteženiji procesi odlučivanja među takozvanim saveznicima, nužno je da Evropa ima veći utjecaj u ovom američko-izraelskom ratu.
Trumpov arogantan odnos prema Evropskoj uniji direktna je posljedica opreznih politika koje su lideri EU usvojili još od njegovog prvog mandata. Bilo na ruskom frontu ili na Bliskom istoku, nepromišljene odluke u Trumpovom stilu imaju trenutne posljedice za Evropu.
Sklonost povlačenju pred Trumpovim politikama na kraju je dovela do današnje marginalizacije kontinenta. Od općih carina od 10 posto nametnutih EU i ostatku svijeta, do pretvaranja NATO-a u transakcijski savez zasnovan na principu „plaćanja za zaštitu“, pritisci i ucjene često su dočekivani opreznom politikom smirivanja.
Ovaj trend se nastavio prijetnjama upućenim Grenlandu i suverenitetu Danske, kao i isključivanjem EU iz ključnih razgovora s Putinom o Ukrajini. Stoga ni pokretanje rata protiv Irana niti mlaka reakcija Evrope na njega nisu ništa novo.
Posebno gledano iz perspektive trenutnog sukoba, korijeni ove katastrofe sežu do Trumpovog povlačenja iz JCPOA sporazuma 2018. godine. Evropske strane tog sporazuma, uprkos vlastitim uvjerenjima o njegovoj održivosti i za Evropu i za Iran, nisu uspjele zauzeti zajednički stav nasuprot američkom unilateralizmu.
Događaji uoči rata protiv Irana jasno su pokazivali kakav će put Trump slijediti pod utjecajem i pritiskom Netanyahua. Uprkos tome, nije bilo ozbiljne evropske inicijative da se spriječi nadolazeći rat, iako su nedavna bolna iskustva trebala poslužiti kao upozorenje.
Nije potrebno biti stručnjak da bi se uočilo da je ovaj rat povezan s nizom prethodnih destruktivnih sukoba vođenih uz slična opravdanja, sličnim metodama i uz slične visoke troškove za sve strane — uključujući Evropu. Priča se ne mijenja: američka intervencija stvara haos, američke trupe (i predsjednici) se na kraju povlače, a Evropi (i drugima) ostaje da skuplja komade i snosi posljedice.
Nakon ratova koje su SAD predvodile u Afganistanu 2001. i Iraku 2003., Evropa je direktno osjetila teret posljedica. Posebno pitanje migracija (i porast rasizma koji ga prati) to jasno pokazuje: prema zvaničnim podacima, Evropa je od tada primila oko 250.000 afganistanskih izbjeglica.
Nakon kolapsa Iraka 2003. i haosa koji je uslijedio — uključujući i kontrolu dijelova zemlje od strane ISIS-a 2014. — Evropa je, prema podacima Eurostata i UNHCR-a, primila oko 1,45 miliona Iračana. Također, neefikasnost SAD-a tokom ustanka protiv Assadovog režima u Siriji produžila je krizu i dovela do dolaska miliona sirijskih izbjeglica u Evropu, dok je mnogo manji broj stigao u SAD.
Ako bi Iran, sa svojih 93 miliona stanovnika i velikom etničkom raznolikošću, bio fragmentiran kako Izrael na kraju želi, novi talasi migracija mogli bi nadmašiti sve prethodne. Posebno treba naglasiti da su glavni stradalnici ovih razarajućih ratova narodi Bliskog istoka i njihova budućnost, ali fokus na trošak za Evropu dio je šire teme o njenoj poniženosti i nemoći pred nepromišljenim američkim politikama.
Evropa gubi tlo i na planu vrijednosti u svakom području u kojem učestvuje Amerika. Osim nekoliko izuzetaka poput Španije, Irske, Belgije i Slovenije, većina vlada EU skandalozno je saučestvovala u genocidu u Gazi, slijedeći američku liniju i podržavajući Izrael.
Uprkos tome što je izraelska vojska ubila desetine hiljada Palestinaca i gotovo potpuno uništila Pojas Gaze, mnoge zemlje EU nastavile su snabdijevati Izrael oružjem, slijedeći američku politiku. Evropska unija je, s druge strane, sramno šutjela dok je Trump napadao Međunarodni krivični sud i ciljao sudije i njihove porodice zbog naloga za hapšenje Netanyahua.
Nakon takozvanog primirja proglašenog u oktobru 2025., napadi su se nastavili uz prosjek od pet ubijenih Palestinaca dnevno, ali EU je ostala pasivna. Do sredine februara prijavljeno je da je Izrael prekršio primirje više od 1.600 puta, uzrokujući smrt više od 603 Palestinca, od kojih su polovina žene i djeca. EU je čekala više od četiri mjeseca da čak i blago osudi ove povrede, dok su samo Španija, Irska i Slovenija pojedinačno reagovale.
Osim toga, EU je ostala u sjeni i kada je Trump praktično zaobišao Ujedinjene nacije i predložio alternativnu strukturu nazvanu „Vijeće mira“, izazivajući međunarodne norme.
U ovom ratu EU je pokazala sličnu ravnodušnost i prema iranskim civilima. Iako su Irska i Italija osudile ubistvo najmanje 165 učenica u napadu na školu u gradu Minab, EU nije izdala zajedničku izjavu. Do trenutka pisanja ovog teksta, oko 1.500 iranskih civila poginulih u američko-izraelskim napadima nije bilo dovoljno da privuče pažnju ili osudu Evrope.
Šire gledano, EU nije rekla ništa o očiglednoj nezakonitosti rata prema međunarodnom pravu, čime je indirektno podržala američki i izraelski unilateralizam na štetu međunarodnog pravnog poretka. Pokretanje i vođenje rata bez odobrenja Vijeća sigurnosti UN-a jednostavno se ignorira.
Pasivna EU koja prihvata ulogu „vreće za udaranje“ pred Trumpovim (i izraelskim) politikama sve više gubi utjecaj u globalnoj politici. Neki bi mogli tvrditi da je ovaj oprezni pristup privremena strategija za upravljanje nepredvidivim i pritiskom sklonim američkim predsjednikom, te da će Evropa preuzeti aktivniju ulogu kada njegov mandat završi.
Međutim, opasnost je u tome što bi do tada mogao biti već uspostavljen novi model „Trumpovskog“ pritiska na Evropu i druge. Budući američki predsjednici mogli bi slijediti isti put, oslanjajući se na izolacionistički, nacionalistički diskurs „Amerika na prvom mjestu“, potpomognut desničarskim ideologijama i talasima religijskog fanatizma.
Ako se ne pruži kolektivni i svjestan otpor, ovaj pristup može se nastaviti širiti u svim pravcima, određivati manevarski prostor Evrope, dodatno je pasivizirati i dalje potkopavati njen politički utjecaj.
Izvor: NewArab
