Sudan je već dvije i po godine razoren građanskim ratom, u kojem je, prema podacima Ujedinjenih nacija, poginulo oko 40.000 ljudi, dok je 12 miliona raseljeno.
Evo šta se zna o prijavljenim masakrima u El-Fašeru:
Šta se dogodilo u El-Fašeru?
Paravojna formacija “Snage za brzo dejstvo” (RSF), koje podržavaju Ujedinjeni Arapski Emirati, u nedjelju je zauzela El-Fašer, preuzimajući posljednje preostale položaje Sudanskih oružanih snaga (SAF) u regiji Darfur. Do srijede je, prema podacima SAF-a, ubijeno oko 2.000 ljudi, dok mreža sudanskih ljekara (Sudan Doctors Network) navodi da je broj poginulih najmanje 1.500.
Oko 1,2 miliona ljudi u gradu bilo je pod opsadom 18 mjeseci, prisiljeno da preživljava hraneći se stočnom hranom, dok je RSF podigao 56 kilometara (35 milja) barijera koje su spriječile ulazak hrane i lijekova te zatvorio sve puteve za bijeg.
Video snimci objavljeni na internetu i potvrđeni od strane Al Jazeerine verifikacione agencije Sanad prikazuju borce RSF-a kako pogubljuju i muče ljude. Članovi RSF-a su i ranije snimali sebe dok su činili zločine.
Sudanske medicinske i organizacije za ljudska prava, uključujući Sudan Doctors Network, saopštile su da RSF vrši masovna ubistva, hapsi civile i napada bolnice.
Kancelarija UN-a za ljudska prava saopštila je da postupci RSF-a uključuju pogubljenja ljudi koji pokušavaju pobjeći, te da postoje “naznake etničkih motiva za ubistva”.
Analiza Yaleovog Humanitarnog istraživačkog laboratorija (HRL) potvrdila je izvještaje o masovnim ubistvima koristeći satelitske snimke i podatke daljinskog osmatranja.
Više od 26.000 ljudi pobjeglo je iz El-Fašera u samo dva dana, većinom pješice prema Tawili, gradu udaljenom 70 kilometara (43 milje) na zapad, saopštile su Ujedinjene nacije. Prema podacima Međunarodne organizacije za migracije, oko 177.000 civila i dalje je zarobljeno u El-Fašeru.
U međuvremenu, izvještaji o zločinima dolaze i iz Bare, u susjednoj saveznoj državi Sjeverni Kordofan, koju je RSF 25. oktobra proglasio zauzetom, a gdje su, prema izvještajima, napadani civili i humanitarni radnici.
Međunarodna federacija društava Crvenog krsta i Crvenog polumjeseca saopštila je u ponedjeljak da je pet sudanskih volontera te organizacije ubijeno u Bari, dok se još troje vodi kao nestalo.
Bara se nalazi neposredno izvan El-Obeida, strateškog grada koji je trenutno pod kontrolom SAF-a, ali prema kojem RSF napreduje s ciljem da ga zauzme.
Gdje se nalaze El-Fašer i El-Obeid i zašto su važni?
Oba su velika grada smještena u zapadnom Sudanu i postala su ključna bojišta.
RSF je već duboko ukorijenjen u zapadnom dijelu zemlje i nastoji potpuno ovladati tim područjem, dok SAF pokušava napredovati u teritorije pod kontrolom RSF-a iz svojih uporišta na istoku.
El-Fašer je glavni grad Sjevernog Darfura i, sve do nedjelje, bio je posljednji veliki grad u Darfuru koji nije pao pod kontrolu RSF-a. Njegovim zauzimanjem ove sedmice, zemlja je faktički podijeljena na istočni dio pod kontrolom SAF-a i zapadni dio koji drži RSF.
RSF je u Darfuru proglasio paralelnu vladu, dok se sudanska vojska i dalje nalazi u svojim istočnim, centralnim i sjevernim uporištima.
El-Obeid je glavni grad bogate naftom države Sjeverni Kordofan, u regiji Kordofan koja graniči s Darfurom, i predstavlja stratešku vezu između Darfura i Kartuma.
Trenutno je El-Obeid pod kontrolom SAF-a, ali RSF pokušava napredovati prema njemu. Analitičari navode da bi zauzimanje El-Obeida značilo gubitak ključnog tampon-područja koje razdvaja Kartum — bazu SAF-a — od teritorije pod kontrolom RSF-a.
RSF je 25. oktobra objavio da je ponovo preuzeo kontrolu nad Barom, gradom udaljenim samo 59 kilometara (37 milja) od El-Obeida, koji je SAF osvojio mjesec ranije, u septembru.
RSF je iz Bare pokretao napade na El-Obeid, pokušavajući ga staviti pod opsadu, i sada se može približiti gradu, u kojem je, prema podacima organizacije Mercy Corps, do jula utočište pronašlo najmanje 137.000 ljudi.
Ko su RSF?
Paravojna grupa RSF prvobitno je nastala pod imenom „Džandžavid“ (Janjaweed) — nomadske plemenske naoružane formacije koje su se borile za dugogodišnjeg predsjednika Omara al-Bašira tokom rata u Darfuru koji je započeo 2003. godine, i ubrzo postale ozloglašene zbog svoje brutalnosti.
Džandžavidi su optuženi da su ciljali na pobunjenička sjedilačka plemena, a pojedine organizacije za ljudska prava nazvale su to genocidom u kojem je, prema procjenama, ubijeno između 100.000 i 300.000 ljudi, dok je 2,5 miliona raseljeno.
Godine 2013. al-Bašir je formalno transformisao Džandžavide u Snage za brzu podršku (RSF), koje su tada brojale oko 100.000 članova. Zakon iz 2017. dodatno im je dao moć kao nezavisnoj sigurnosnoj sili.
RSF je pomogao u svrgavanju al-Bašira tokom narodnog ustanka 2019. godine. Zatim se 2021. godine udružio sa SAF-om kako bi zbacio civilnog premijera Abdallu Hamdoka, čime je okončana zajednička civilno-vojna prelazna vlada.
Kako je počeo sukob u Sudanu?
Napetosti su rasle između Hemedtija i al-Burhana oko pitanja kada će se RSF integrisati u SAF i koja grupa će preuzeti vođstvo, što je dovelo do izbijanja rata 15. aprila 2023. godine.
Glavni spor je oko toga ko će voditi zemlju, pri čemu SAF zahtijeva da se RSF u potpunosti uključi u njegove redove i komandnu strukturu.
Organizacije za ljudska prava optužile su obje strane za počinjenje zločina u sukobu.
U januaru je američko Ministarstvo spoljnih poslova proglasilo da RSF i njene savezničke naoružane grupe čine genocid u Darfuru.
Šta je u pitanju?
Najvažnije, riječ je o hiljadama ljudskih života.
Sudanske organizacije za ljudska prava upozorile su da bi zauzimanje El-Fašera od strane RSF-a bilo katastrofalno za civile, posebno za pripadnike sjedilačkih, „ne-arapskih“ plemena.
Hiba Morgan iz Al Jazeere, izvještavajući iz Kartuma, prenosi da su ljudi koji su pobjegli iz El-Fašera govorili kako je RSF obilazio kuće i pogubio ljude na osnovu etničke pripadnosti.
Prema izvještajima, gotovo 500 ljudi je ubijeno u bolnici Saudi u gradu, gdje su tražili utočište pacijenti, zdravstveni radnici i civili u bijegu.
RSF je navodno pritvorio stotine drugih, a postoje brojni izvještaji o seksualnom nasilju nad ženama.
Analitičari navode da su daljnji masakri vjerovatni na svim mjestima koja RSF preuzme.
Zauzimanje El-Fašera daje RSF-u kontrolu nad cijelim regionom Darfura, prostranom teritorijom strateški smještenom uz granice Čada, Libije i Južnog Sudana, a koja je značajan izvor zlata za Sudan.
Izvještaj iz 2024. godine italijanskog Instituta za međunarodne političke studije (ISPI) naveo je da je borba za sudansko zlato djelimično pokretač rata.
Koji su pokušaji napravljeni da se okonča rat?
Više rundi mirovnih pregovora koje su vodile Saudijska Arabija, Sjedinjene Države i Afrička unija nisu imale značajniji efekat.
Novije inicijative uključile su SAD, Saudijsku Arabiju, Egipat i Ujedinjene Arapske Emirate — poznate kao „Četvorka“ (Quad) — koji su 12. septembra predstavili plan za okončanje sukoba.
Njihov plan predviđao je tromesečni humanitarni prekid vatre kako bi se omogućila isporuka pomoći, što bi na kraju trebalo voditi do trajnog primirja. Takođe je predviđao prelazak na civilnu kontrolu u roku od devet mjeseci.
Al-Burhan je inicijalno odbio ovaj sporazum, zahtijevajući raspust RSF-a. Međutim, nakon sastanka s egipatskim predsjednikom Abdel-Fattahom el-Sisijem 15. oktobra, činilo se da je otvoren za pregovore.
Prošle sedmice, predstavnici SAF-a i RSF-a navodno su održali indirektne pregovore u Washingtonu, s daljim razgovorima planiranim za kraj oktobra.
Međutim, to je bilo prije nego što je RSF zauzeo El-Fašer, pa je situacija sada nejasna.
(Al Jazeera)
